Μερικές πρόχειρες σκέψεις για το αποτέλεσμα των εκλογών στην Σουηδία

Μερικές πρόχειρες σκέψεις για το αποτέλεσμα των εκλογών στην Σουηδία

    Οι εκλογές στην Σουηδία (14/9/2014) μαζί με ένα πλήθος παράλληλων εξελίξεων προμηνύουν μια ριζοσπαστική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό της χώρας. Δεν αναφέρομαι αποκλειστικά στο ισχνό προβάδισμα των αυτοαποκαλούμενων «προοδευτικών δυνάμεων» (σοσιαλδημοκράτες, πράσινοι και αριστεροί) που ενδεχομένως θα οδηγήσει σε ανατροπή του υπάρχοντος πολιτικού σκηνικού και αλλαγή στην μπουρζουά διακυβέρνηση της χώρας από τον συντηρητικό συνασπισμό (δεξιοί, φιλελεύθεροι, κεντρώοι και χριστιανοδημοκράτες). Ούτε αποκλειστικά στην εντυπωσιακή άνοδο του ακροδεξιού κόμματος των Σουηδών Δημοκρατών. Το χτεσινό αποτέλεσμα αποτελεί μια στιγμιαία φωτογραφία μιας χώρας που τα τελευταία 15 χρόνια μεταλλάσσεται συνεχώς και από δήθεν πριγκίπισσα έχει μετατραπεί σε αληθινό βάτραχο. Από το τελευταίο καταφύγιο των απανταχού ρεφορμιστών και προασπιστών του καπιταλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο, σε προπύργιο των πιο προωθημένων σκέψεων κάποιου Μίλτον Φρίντμαν. Ποια είναι αυτή η Σουηδία τελικά;

    Η κυρίαρχη αφήγηση στην Ελλάδα όσον αφορά στην περίπτωση της Σουηδίας είναι στην καλύτερη περίπτωση ετεροχρονισμένη ή στην χειρότερη στρεβλή. Ετεροχρονισμένη γιατί απλούστατα ποτέ δεν έγινε εμπεριστατωμένος, χωρίς συνθήματα, διάλογος με ακριβή και ανανεωμένα στοιχεία σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο στην Ελλάδα (ακόμη και για ένα διεθνές φαινόμενο) και στρεβλή γιατί ο συγκεκριμένος μύθος της Σουηδίας έχει τροφοδοτήσει για πολλά χρόνια την κατασκευή ενός άλλου πολιτικού μύθου στην Ελλάδα, εκείνου του ΠΑΣΟΚ. Σε οποιαδήποτε περίπτωση δεν αποτελεί έκπληξη ότι ο κατασκευασμένος μύθος για την Σουηδία περιέχει προαποφασισμένους και χιλιοπαιγμένους ρόλους: πριγκίπισσες (κοινωνικό κράτος), πρίγκιπες (σοσιαλδημοκράτες/πράσινους) και δράκους (δεξιοί και ακροδεξιοί). Μια ελάχιστα πιο προσεκτική ματιά όμως στα τελευταία 15 χρόνια θα έδινε μια κατά πολύ διαφορετική ερμηνεία της σημερινής κατάστασης και του χτεσινού εκλογικού αποτελέσματος. Η ωραία κοιμωμένη (κοινωνικό κράτος) δεν βγήκε ποτέ από το κώμα, οι πρίγκιπες φλερτάρουν με τους δράκους και οι δράκοι μετέτρεψαν την χώρα σε Τζουράσικ Παρκ. Πώς φτάσαμε ως εδώ;

    Ιστορικά, η Σουηδία έχτισε το μοντέλο της σε δύο βασικούς πυλώνες: 1. στην επιβολή εργασιακής ειρήνης μετά από προδοτική συμφωνία της σουηδικής ΓΣΕΕ (LO), η οποία παραδοσιακά ελέγχεται από τους σοσιαλδημοκράτες, και του σουηδικού ΣΕΒ ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1930. 2. στις συνεχόμενες και ελεγχόμενες ροές μεταναστών με αρχή τα τέλη του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου μέχρι και σήμερα. Η δημογραφική κατάσταση της Σουηδίας αλλάζει άρδην, ενώ οι μετανάστες αποτελούν από μόνοι τους μία εν δυνάμει τάξη πια. Φτηνή εργασία και εξασφαλισμένη εργασιακή ειρήνη για τα αφεντικά απογειώνουν τον σουηδικό καπιταλισμό. Μέσα σε συνθήκες καπιταλιστικής άνθησης, το σουηδικό κράτος υιοθετεί πολιτικές εμπνευσμένες από τα κεϋνσιανά οικονομικά και εδραιώνει μια ισορροπία υψηλής φορολογίας και γενναίων κοινωνικών παροχών, το οποίο έμεινε γνωστό ως το σουηδικό μοντέλο. Όλα τα παραμύθια κάποια στιγμή τελειώνουν όμως.

    Η παγκόσμια ιδεολογική κατάρρευση του λεγόμενου «τρίτου δρόμου» στα τέλη του 1990 έπληξε και τους σουηδούς ομολόγους του, παρά τις επίμονες προσπάθειες των ντόπιων ηγετών με τεχνάσματα, όπως η πράσινη ανάπτυξη (σας θυμίζει κάτι;), να κρατήσουν στη ζωή το κλινικά νεκρό σουηδικό μοντέλο. Ακόμη και οι σοσιαλδημοκράτες όμως στην τελευταία θητεία τους (2002-2006) υιοθετούν προοδευτικά μια νεοφιλελεύθερη προσέγγιση βασισμένη στον εξορθολογισμό των οικονομικών του κράτους και τις ιδιωτικοποιήσεις. Η ήττα στις εκλογές τους 2006 ήταν απλά αναμενόμενη. Οι σοσιαλδημοκράτες έδιναν ακόμη και την εντύπωση ότι απλά δεν ήθελαν να κερδίσουν. Με αφετηρία το 2006 και με κορύφωση την τετραετία 2010-2014 όταν και επανεξελέγη για πρώτη φορά στην ιστορία του σουηδικού κράτους για δεύτερη συνεχόμενη φορά, ένας ανιαρός συντηρητικός συνασπισμός δεξιών, φιλελεύθερων, κεντρώων και χριστιανοδημοκρατών πραγματώνουν τα πιο υγρά όνειρα του τελευταίου νεοφιλελεύθερου, σκυλεύοντας και ουσιαστικά ξεφτιλίζοντας το σουηδικό μοντέλο: ιδιωτικοποιούν μέρος τους συστήματος υγείας μετακυλίοντας στο κράτος τις ζημιές και ιδιωτικοποιώντας τα κέρδη. Εισάγουν στο σχολικό σύστημα μια λογική αγοράς, όπου ο/η κάθε μαθητής/μαθήτρια μπορεί να επιλέξει σε ποιο σχολείο θα θητέψει δημιουργώντας σχολεία διαφορετικών ταχυτήτων, οι κοινωνικές παροχές κόβονται άρδην, τα ταμία ανεργίας αποκόβονται από τα συνδικάτα και λειτουργούν ως ιδιωτικές εταιρείες, πριμοδοτούνται οι εταιρίες ευρέσεως εργασίας ως μεσάζοντες και ελαστικοποιείται πλήρως η αγορά εργασίας, ενώ στα πανεπιστήμια επικρατεί η λογική της επιχειρηματικότητας και της δημιουργίας αρίστων στελεχών/εργατών που θα επανδρώσουν τον σουηδικό καπιταλισμό κλπ. Ταυτόχρονα, οι παροχές σε άτομα με αναπηρία επίσης μειώνονται ενώ τα ασφαλιστικά ταμεία δεν αναφέρονται πλέον σε αξιολογήσεις ποσοστών αναπηρίας, αλλά σε ποσοστά ικανότητας εργασίας, γιατί ως γνωστόν «η εργασία απελευθερώνει».

    Στην οχταετία 2006-2014, η Σουηδία μετατρέπεται σε χαρά του νεοφιλελεύθερου και βασίζει το επιτυχημένο προφίλ της στα εξορθολογισμένα οικονομικά τους κράτους της, στην κερδοφόρα τεχνοεπιστημονική καινοτομία, στην δημιουργία ελίτ, στην ελάφρυνση των φόρων και στην αύξηση της κατανάλωσης. Στα μέσα της οκταετίας προκύπτει ένα μίνι baby-boom ενώ είναι εμφανής παντού ο παροξυσμός γύρω από την υγιεινή αθλητική ζωή, το τζόκινγκ συνοδευόμενο από ακριβά γκάτζετ και παπούτσια, η χρησιμοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για αναπαραγωγή των κατορθωμάτων του ατόμου/ήρωα κλπ. Όποια ριζοσπαστική ιδέα δεν ενοχλεί αφομοιώνεται με εφευρηματικό τρόπο (ακραίο παράδειγμα η προεκλογική αφίσα των φιλελεύθερων με τίτλο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΌ).


Ένα τέτοιο όμως μοντέλο κοινωνικοοικονομικής αρτιότητας δεν επιτρέπει την ύπαρξη παραφωνιών. Η οικονομική επιτυχία του ατόμου συνδέεται με το εθνικό καλό και την δημιουργία εθνοκοινωνικής συνείδησης. Μνήμες από την σύμπλευση σοσιαλδημοκρατών και του Ινστιτούτου Φυλετικής Υγιεινής της Ουψάλα στην δεκαετία του 1920, ξυπνούν. Η σύμπλευση εκείνη αποτέλεσε και έμπνευση για τους εθνικοσοσιαλιστές της Γερμανίας. Άλλες εποχές και άλλα καθεστώτα τώρα αλλά ίδια η συνταγή. Η δημιουργία του κανονικού με την μορφή του/της επιτυχημένου εργάτη/ριας/εργαζόμενου/ης, του αθλητικού σώματος, της λαμπρής καριέρας, της επιτυχημένης πατρίδας προϋποθέτει και την δημιουργία του/της παρία. Άνεργοι/ες, μετανάστες/ριες, δέκτες/ριες επιδομάτων, νέοι/ες δεν μπορούν να αποτελούν παρά μια παραφωνία στην απολυταρχία του κανονικού, στην μονοκρατορία της επιτυχίας που πρεσβεύει το καινούργιο σουηδικό μοντέλο.

    Ταυτόχρονα, η ρητορική και η ατζέντα της προηγούμενης κυβέρνησης μετατοπίστηκε πιο δεξιά, για να επαναπατρίσει ψηφοφόρους που στις εκλογές του 2010 προτίμησαν να εκλέξουν στην βουλή το ακροδεξιό κόμμα των Σουηδών Δημοκρατών. Ο δομικός ρατσισμός του σουηδικού «παραδείσου» παράγει γκέτο, πολίτες δεύτερης κατηγορίας, και εδραιώνει εργασιακούς αποκλεισμούς. Ενδεικτικά, με το ρατσιστικό πρόγραμμα REVA (Legal and Effective Enforcement Work), σε αστυνομικά μπλόκα σε σταθμούς ΜΜΜ γίνονται καθημερινοί έλεγχοι για τον εντοπισμό μεταναστών χωρίς χαρτιά. Οι μπάτσοι όμως δείχνουν μια επίμονη προτίμηση σε ανθρώπους με συγκεκριμένα φυλετικά χαρακτηριστικά. Όπως άλλωστε και ο πρώην πια υπουργός Ενσωμάτωσης των Μεταναστών Τομπίας Μπίλστρεμ αναρωτήθηκε: «Γιατί αντιδράτε; Πιστεύετε πραγματικά ότι Σουηδοί πολίτες, ξανθοί και με γαλάζια μάτια, κρύβουν παράνομους μετανάστες;». Αν σε όλα αυτά συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι τα ποσοστά ανεργίας των μεταναστών/ριών και των νέων είναι μεγαλύτερα σε σχέση με τους ντόπιους και τους 45+ αντίστοιχα, αλλά επίσης και ότι οι μισθοί των ντόπιων είναι αρκετά υψηλότεροι από των μεταναστών για παρόμοια απασχόληση μπορεί κανείς να δώσει μια πρώτη εκτίμηση γιατί την ραγδαία άνοδο των ακροδεξιών και των ναζιστικών επιθέσεων αλλά και τις άγριες αντιδράσεις μεταναστών (δες την εξέγερση στα προάστια της Στοκχόλμης με αφορμή την δολοφονία μετανάστη τον Μάη του 2013) και τις βίαιες αντιφασιστικές πορείες και ριζοσπαστικοποίηση ενός μεγάλου πολιτικού υποκειμένου μετά τις επιθέσεις ναζί σε Στοκχόλμη και Μάλμε τον Δεκέμβρη του 2013 και Μάρτιο του 2014 αντίστοιχα.

This slideshow requires JavaScript.

    Τα χτεσινά αποτελέσματα αποτυπώνουν αυτές ακριβώς τις τάσεις στην πρόσφατη κοινωνική ιστορία της Σουηδίας. Το αδιάκοπο φλερτ των νεοφιλελεύθερων με τον κοινωνικό δαρβινισμό και τον δομικό ρατσισμό έβαλε νερό στον μύλο συστημικών φασιστών και παρακρατικών ναζί. Οι πρώτοι το κεφαλαιοποίησαν με το 13% στις εκλογές και μπορούμε να πούμε χωρίς δισταγμό ότι είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι των εκλογών, όντας πλέον των τρίτο μεγαλύτερο κόμμα στην χώρα.

 

Άθως Σιμωνέτης
Advertisements

One thought on “Μερικές πρόχειρες σκέψεις για το αποτέλεσμα των εκλογών στην Σουηδία

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s